stalno u pokretu

< Knjige



Milovan Đilas

Besudna Zemlja


Ova hronika Đilasovog detinjstva i mladosti podeljena je u tri dela. Prvi govori o Đilasovim precima i okolnostima u kojim su živeli i o njegovom najranijem detinjstvu. Drugi je o Đilasovim danima u kolašinskoj a treći u beranskoj gimnaziji.

Crna Gora je, kaže Đilas, “besudna”, nepravedna zemlja, surova i bez zakona, zemlja u kojoj teče krv u potocima i u kojoj je svi prolivaju jedni drugima. Dalje, njegova teza je da je Prvi svetski rat bio najveći prelomni trenutak u istoriji Crne Gore, do tada zaostale izolovane zemlje sa vrednostima, tradicijama i mitovima koji se nisu menjali vekovima.

Knez (kasnije kralj) Nikola krajem XIX i početkom XX veka uvodi prve promene, školuje prvi činovnički aparat koji polako preuzima vlast od narodnih prvaka i glavara. To se još izraženije vidi u crnogorskoj vojsci u balkanskim i Prvom svetskom ratu, koja sve više podseća na modernu vojsku sa jasnim komandnim lancem a manje na ustaničke ili uskočke grupe formirane i vođene oko harizme svog vođe.

Završetkom rata i ujedinjenjem Jugoslavije, na Crnu Goru je proširen činovnički i administrativni aparat Srbije, i u tome se mnoge starije generacije ne snalaze. Takođe u to vreme na severu Crne Gore varošice dobijaju novi značaj. Kolašin je tek nekoliko decenija u sastavu Crne Gore, dok su Berane i Bijelo Polje manje od jedne.

U varošice se doseljava seljačko crnogorsko stanovništvo iz unutrašnjosti, iz različitih razloga i sa različitim uspesima.

Crna Gora je zemlja oštrih sukoba - sukoba između bratstava i plemena, oko zemlje, ispaša ili krvne osvete, vekovnih sukoba sa Turcima i islamskim stanovništvom, krvavih sukoba između pristalica i protivnika ujedinjenja Srbije i Crne Gore (bjelaši i zelenaši). Đilas nagoveštava i novi sukob - između partizana i četnika.

Đilas na samom početku knjige kaže: “bolno je rušiti legende, ali mora se”. Nisam siguran koliko je to iskreno i dosledno prihvatio i primenio. Deluje i dalje opčinjen osvetom ili beznadežnim i uzaludnim žrtvovanjem (u Mojokovačkoj bici na primer). Kao da se istovremeno divi i prekorava likove grubih komita (odmetnika). U poglavlju gde se opisuje pokolj u Šahovićima opisuje nekog Sekulu koji se posebno istakao u zverstvima. Zatim nastavlja da priča kako je taj Sekula zapravio bio jedan divan, prijatan čovek i završava sa opisom kako je hladnokrvno bez ikakvog povoda i razloga iz neposredne blizine ubio čoveka sa kojim je ceo taj dan proveo u prijateljskom razgovoru.


Prva dva dela su interesantni, oslikavaju neki širi kontekst bogato ilustrovan primerima iz Đilasove porodice i njene okoline. U trećem delu Đilas u sitna crevca opisuje i ogovara svoje nastavnike i školske drugove iz beranskih gimnazijskih dana. Tu i tamo se provuče neki komentar o životnim prilikama ili šestojanuarskoj diktaturi, ali čitanje trećeg dela je bilo uglavnom dosadno i gubljenje vremena.

Da li se Đilasu može verovati?

Đilas se trudi da ostavi utisak nepristrasnog, objektivnog pripovedača, nekoga koga su veliki lomovi u sadašnjosti naterali da preispita prošlost.

Meni se čini da Đilas ima nekoliko krutih stereotipa o ljudima u koje pokušava sve svoje “likove” da ukalupi - stereotip o starim tradicionalnim glavarima, stereotip o seljacima, varošanima, itd…

Knjiga obiluje ako ne baš unutrašnjim mislima i monolozima njegovih “likova”, onda unutrašnjim nagonima i motivacijama. Đilas o njima detaljno piše 30-35 godina kasnije.

Pored te sumnje da je likove slobodno (svesno ili nesvesno) “dopunio” i “docrtao”, stoji i sumnja da nekadašnji urednik “Borbe”, glavnog propagandnog organa KPJ baš sve navodi iskreno i bez neke agende.

Kao da to nije dovoljno, ispostavilo se da srpsko izdanje Besudne zemlje čak ni ne prenosi Đilasa verno, onako kako je delo prvobitno napisao.

Par reči o izdanju:

Knjizi prethodi dug, nekritički i hvalospevni uvod. Ne ulazeći u to da li je tačan ili netačan, opravdan ili neopravdan, ipak je neukusan.

Čitajući o pokolju muslimana u Šahovićima u drugom delu knjige, jedan od pasusa počinje sa “Onaj suseljanin, Sekula”, što ne bi bilo čudno da je taj Sekula pre toga bio pominjan (proverio sam, nigde se pre toga ne pominje). Isto veče sam tražio na internetu nešto više o tom pokolju, i naišao na citate iz iste ove knjige, ali originalnog (tj. prvobitnog) izdanja na engleskom jeziku. Našao sam englesko izdanje u elektronskom formatu, uporedio te delove i ispostavlja se da je priređivač srpskog izdanja izbacio nekoliko pasusa u kojima se opisuje divljaštvo sa kojim je pokolj izvršen a čiji je jedan od “heroja” bio i taj Sekula.

Na drugom mestu u engleskom izdanju navodi: “Amid the looting and arson there was also rape, unheard of among Montenegrins in earlier times.” U srpskom izdanju, stoji manje-više to isto, ali uz dodatak kako je to bila retkost.

U srpskom izdanju, na mestu gde Đilas govori o učešću svog oca, Nikole Đilasa u pogromu muslimana stoji fusnota: “Zbog netačnih, pa i nedobronamjernih tumačenja, dodajem istine radi: moj otac nije učestvovao u masakru, nego je bio pošao da zauzmu Bijelo Polje, pa ih je redovna vojska vratila.” U engleskom izdanju ne postoji ova fusnota, pa ostaje nejasno da li je fusnota stvarno autorova ili mu je naknadno “stavljena u usta”. A i fusnota je malo besmislena, i kaže otprilike “moj otac je krenuo u pokolj muslimana u Bijelo Polje sa namerom da taj pokolj sprovede, ali u tome ga je sprečila redovna vojska, pa nije u redu da se nedobronamerno tumači da je moj otac učestvovao u masakru; on je to samo nameravao, ali su ga sprečili.”

Ne znam čija je bila odluka da se tekst na takav način umiva. Nosilac prava na knjigu je Aleksa Đilas, a izdanje je priredio i predgovor napisao Branko Popović, pa neka im je to na čast. Takođe ne znam šta su drugo sve izostavili i prekrojili…

Citiram preskočeni deo kako stoji u engleskom izdanju:

What especially upset the established mores was not so much the murders themselves, but the way in which they were carried out. After those prisoners in Šahovići were mowed down, one of our villagers, Sekula, went from corpse to corpse and severed the ligaments at their heels. This is what is done in the village with oxen after they are struck down by a blow of the ахe, to keep them from getting up again if they should revive. Some who went through the pockets of the dead found bloody cubes of sugar there and ate them. Babes were taken from the arms of mothers and sisters and slaughtered before their eyes. These same murderers later tried to justify themselves by saying that they would not have cut their throats but only shot them had their mothers and sisters not been there. The beards of the Moslem religious leaders were torn out and crosses were carved into their foreheads. In one village a group was tied around a haystack with wire and fire set to it. Some later observed that the flames of burning men are purple.

One group attacked an isolated Moslem homestead. They found the peasant skinning a lamb. The intended to shoot him and burn down the house, but the skinning of the lamb inspired them to hang the peasant by his heels on the same plum tree. A skilled butcher split open the peasant's head with an axe, but very carefully, so as not to harm the torso. Then he cut open the chest. The heart was still pulsating. The butcher plucked it out with his hand and threw it to a dog. Later it was said that the dog did not touch the heart because not even а dog would eat Turkish meat.

Slične knjige


14. 07. 2017. SFRJ * KPJ * sociologija / socijalna pravda * Đilas
Milovan Đilas
Nova klasa


[ vreme čitanja: ~ 2 min. ]

19. 08. 2017. NOB memoar / dnevnik * peta ofanziva * Đilas
Milovan Đilas
Wartime


[ vreme čitanja: ~ 8 min. ]

22. 06. 2016. Boka * Crna Gora * crnogorske legende * omiljene knjige
Stjepan Mitrov Ljubiša
Pripovijesti crnogorske i primorske


[ vreme čitanja: ~ 1 min. ]

24. 06. 2016. Boka * Crna Gora
Vuk Stefanović Karadžić
Crna Gora i Boka Kotorska


[ vreme čitanja: ~ 1 min. ]

29. 06. 2016. Boka * Crna Gora * Luštica * Nikšići
Vasko Kostić
Zapretana prošlost prevlake, prilozi istorijskoj raspravi


[ vreme čitanja: ~ 2 min. ]

04. 07. 2016. Boka * Crna Gora * crnogorske legende
Vasko Kostić
Bokeljske legende


[ vreme čitanja: ~ 1 min. ]

10. 07. 2016. Boka * Crna Gora
Vasko Kostić
Bokeljska mornarica


[ vreme čitanja: ~ 1 min. ]

18. 08. 2016. Boka * Crna Gora * crnogorske legende
Tomislav Grgurević
djeci slavnih vremena - Legende iz Boke Kotorske


[ vreme čitanja: ~ 1 min. ]

08. 09. 2016. Boka * Crna Gora * nedovršen prikaz
Grupa autora
12 vjekova bokeljske mornarice


[ vreme čitanja: ~ 1 min. ]

27. 06. 2017. NOB memoar / dnevnik * peta ofanziva * Đilas
Miloš Mido Milikić
Ratnim stazama Milovana Đilasa


[ vreme čitanja: ~ 6 min. ]

29. 06. 2017. NOB * Đilas
Veselin B. Pavlićević
'Lijeve greške' Milovana Đilasa ili partijski silogizam

Odličan, koncizan, dobro argumentovan i referencama potkrepljen rad.
[ vreme čitanja: ~ 3 min. ]

Ovaj sajt ne sadrži first party kukije i druge mehanizme za aktivno praćenje poseta/ponašanja (facebook, google analytics, itd...). Na nekim stranicama se nalaze embedovani youtube video klipovi i google mape koji učitavaju svoje kukije.